SEO là viết tắt của Search Engine Optimization, dịch sát nghĩa là tối ưu hóa cho công cụ tìm kiếm. Nói cho dễ hình dung, SEO là toàn bộ những việc bạn làm để website được Google hiểu đúng, đánh giá cao, và nhờ vậy xuất hiện ở những vị trí đầu tiên khi có người tìm đúng thứ bạn đang bán.
Thử nghĩ về hành vi của chính mình. Khi cần tìm một phòng khám nha khoa gần nhà, một xưởng in hộp giấy cho lô hàng sắp tới hay đơn giản là cách xử lý máy lạnh chảy nước, phần lớn chúng ta mở điện thoại và gõ lên Google. Người tìm kiếm lúc đó đã có nhu cầu sẵn, họ chỉ đang chọn xem nên tin ai. Website nằm ở đầu trang kết quả có lợi thế rất lớn, vì đa số người dùng chỉ đọc vài kết quả đầu tiên rồi quyết định. SEO là cách để giành chỗ đứng đó mà không phải trả tiền cho mỗi lượt nhấp.
Ở Việt Nam, Google chiếm phần lớn lượt tìm kiếm, nên khi nhắc tới SEO, hầu hết mọi người đều ngầm hiểu là SEO trên Google. Bài viết này cũng tập trung vào Google, dù phần lớn nguyên tắc dưới đây áp dụng được cho cả Bing hay Cốc Cốc.
Google tìm và xếp hạng website như thế nào?
Muốn làm SEO cho đúng thì phải hiểu Google làm việc ra sao. Tài liệu chính thức của Google chia quá trình này thành ba giai đoạn nối tiếp nhau, và một trang web chỉ có cơ hội xuất hiện khi đi qua đủ cả ba.
Giai đoạn 1: thu thập dữ liệu
Google có một chương trình tự động tên là Googlebot, liên tục đi khắp Internet theo các đường liên kết để phát hiện trang mới hoặc trang vừa thay đổi. Nó tìm thấy website của bạn qua liên kết từ trang khác trỏ về, qua sơ đồ trang (sitemap) bạn gửi trong Google Search Console, hoặc qua liên kết nội bộ giữa các trang trên chính website. Nếu một trang không được liên kết từ đâu cả, Googlebot gần như không có cách nào biết nó tồn tại.
Ở giai đoạn này, lỗi thường gặp nhất mà chúng tôi thấy là website tự chặn Google mà chủ không hề hay biết. Một dòng cấu hình sai trong tệp robots.txt sau khi đổi giao diện, hoặc tùy chọn "ngăn công cụ tìm kiếm lập chỉ mục" quên tắt khi chuyển website từ bản thử nghiệm sang chạy thật, là đủ để toàn bộ website biến mất khỏi Google sau vài tuần.
Giai đoạn 2: lập chỉ mục
Sau khi tải trang về, Google phân tích nội dung chữ, hình ảnh, tiêu đề, cấu trúc và nhiều tín hiệu khác để hiểu trang nói về điều gì. Thông tin này được lưu vào một cơ sở dữ liệu khổng lồ gọi là chỉ mục. Không phải trang nào được thu thập cũng được lập chỉ mục. Google có thể bỏ qua những trang trùng lặp với trang khác, trang quá ít nội dung, hoặc trang mà nó đánh giá là không đủ giá trị để lưu lại.
Bạn có thể kiểm tra trang nào đã được lập chỉ mục trong báo cáo "Trang" của Google Search Console. Đây là một trong những báo cáo nên xem đầu tiên khi bắt đầu làm SEO cho bất kỳ website nào.
Giai đoạn 3: phân phát kết quả
Khi có người tìm kiếm, hệ thống của Google lọc ra những trang phù hợp nhất trong chỉ mục và sắp xếp chúng theo mức độ hữu ích. Quá trình này xét tới rất nhiều yếu tố: nội dung có trả lời đúng câu hỏi không, website có đáng tin không, trang có dễ dùng trên điện thoại không, người tìm đang ở đâu và dùng ngôn ngữ gì. Vì vậy, cùng một từ khóa "sửa máy lạnh", người ở Thủ Đức và người ở Hà Đông sẽ thấy kết quả khác nhau.
Phần lớn công việc SEO, nếu nhìn kỹ, chính là đảm bảo website đi trơn tru qua cả ba giai đoạn trên, và đến giai đoạn cuối thì trang của bạn là câu trả lời tốt hơn đối thủ.
Ba trụ cột của SEO
Người làm nghề thường chia công việc SEO thành ba nhóm lớn. Cách chia này không phải quy định của Google, nhưng giúp chủ doanh nghiệp dễ hình dung mình đang trả tiền cho việc gì và website đang yếu ở đâu.
SEO kỹ thuật
Đây là phần nền móng, đảm bảo Google thu thập và lập chỉ mục được website. Công việc gồm kiểm tra tệp robots.txt, sitemap, cấu trúc đường dẫn, chuyển hướng khi đổi địa chỉ trang, tốc độ tải, khả năng hiển thị trên điện thoại và chứng chỉ bảo mật HTTPS. Phần này ít người để ý vì nó vô hình với khách hàng, nhưng nội dung hay đến đâu mà Google không đọc được thì cũng không bao giờ có thứ hạng.
Từ vài năm nay, Google lập chỉ mục chủ yếu dựa trên phiên bản di động của website. Nghĩa là nếu trên điện thoại bạn ẩn bớt nội dung, hoặc trang hiển thị lộn xộn, thì đó chính là phiên bản Google dùng để đánh giá. Với thị trường Việt Nam, nơi phần lớn lượt truy cập đến từ điện thoại, đây là điểm không thể bỏ qua. Các chỉ số tốc độ mà Google dùng được giải thích kỹ trong bài Core Web Vitals.
Nội dung
Nội dung là lý do khiến người dùng ở lại và là thứ Google thực sự xếp hạng. Google nhiều lần nhấn mạnh việc ưu tiên nội dung hữu ích, đáng tin cậy, được viết cho con người chứ không phải để thao túng thứ hạng. Với một doanh nghiệp, nội dung tốt hiếm khi đến từ việc ngồi viết lại những gì đã có trên mạng. Nó đến từ chính công việc hằng ngày của bạn: quy trình làm việc thực tế, những câu hỏi khách hay hỏi qua điện thoại, các lỗi thường gặp khi khách tự xử lý, bảng so sánh sản phẩm trung thực kể cả điểm yếu.
Lấy ví dụ một xưởng làm rèm cửa. Một bài viết chung chung "10 mẫu rèm đẹp năm nay" thì có hàng trăm trang khác viết giống hệt. Nhưng bài "Đo cửa sổ để may rèm: những lỗi khiến rèm bị hụt 5cm" kèm ảnh thợ đo thật tại công trình thì chỉ người trong nghề mới viết được, và đó chính là loại nội dung Google muốn đưa lên. Khái niệm này được Google gọi là E-E-A-T, chúng tôi phân tích riêng trong bài E-E-A-T là gì.
Uy tín
Google không chỉ nhìn vào những gì bạn tự nói về mình, mà còn xem cả Internet nói gì về bạn. Một doanh nghiệp được báo chí đưa tin, được đối tác, nhà cung cấp hay hiệp hội ngành nhắc tên và đặt liên kết về sẽ có tín hiệu uy tín tốt hơn một website không ai biết tới. Đánh giá trên Google Maps, thông tin nhất quán trên các trang danh bạ doanh nghiệp cũng góp phần vào bức tranh này, đặc biệt với các doanh nghiệp phục vụ khách trong một khu vực.
Điều cần lưu ý là việc mua bán liên kết để thao túng thứ hạng bị Google xếp vào hành vi spam. Những gói "1.000 backlink giá rẻ" hay mạng lưới blog vệ tinh có thể đẩy thứ hạng lên trong ngắn hạn, nhưng rủi ro bị giảm hạng nặng khi Google phát hiện là rất thật. Uy tín bền vững chỉ đến từ việc làm kinh doanh tốt và được người khác nhắc đến một cách tự nhiên.
SEO khác quảng cáo Google như thế nào?
Trên trang kết quả tìm kiếm có hai loại vị trí. Loại thứ nhất có nhãn "Được tài trợ", đó là quảng cáo Google Ads, doanh nghiệp trả tiền cho mỗi lượt nhấp. Loại thứ hai là kết quả tự nhiên, vị trí do thuật toán quyết định và không ai mua được. SEO là công việc dành cho loại thứ hai.
| SEO | Quảng cáo Google Ads | |
|---|---|---|
| Chi phí mỗi lượt nhấp | Không mất phí | Trả tiền cho mỗi lượt nhấp, giá tăng theo mức cạnh tranh |
| Thời gian có kết quả | Thường vài tháng | Gần như ngay khi chiến dịch được duyệt |
| Khi ngừng chi tiền | Lưu lượng giảm dần, không mất ngay | Lưu lượng dừng gần như lập tức |
| Mức độ tin tưởng của người dùng | Cao hơn, vì là kết quả tự nhiên | Một bộ phận người dùng có thói quen bỏ qua quảng cáo |
| Khả năng kiểm soát | Không kiểm soát trực tiếp vị trí | Kiểm soát được từ khóa, ngân sách, thời gian hiển thị |
Hai kênh này không loại trừ nhau. Cách làm phổ biến và hợp lý là chạy quảng cáo để có khách ngay trong thời gian chờ SEO phát huy hiệu quả, đồng thời dùng dữ liệu quảng cáo để biết từ khóa nào thực sự ra đơn hàng. Khi lưu lượng tự nhiên đã ổn định, doanh nghiệp có thể giảm dần ngân sách quảng cáo cho những từ khóa đã đứng tốt và dồn tiền vào những thị trường mới.
Có một khác biệt ít được nói tới: tiền chi cho quảng cáo là chi phí, tiêu xong là hết. Còn công sức bỏ vào SEO, như một bài hướng dẫn được viết kỹ hay một website được sửa cho nhanh và gọn, vẫn tiếp tục có giá trị trong nhiều năm. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp xem SEO như một khoản đầu tư xây tài sản, không phải chi phí marketing thuần túy.
Khi nào doanh nghiệp nên đầu tư SEO?
SEO không phải lựa chọn tốt cho mọi trường hợp. Trước khi đầu tư, bạn nên tự trả lời một câu hỏi đơn giản: khách hàng của mình có thói quen lên Google tìm kiếm trước khi mua hay không?
Với các ngành như dịch vụ sửa chữa, nha khoa, giáo dục, du lịch, nội thất, thiết bị công nghiệp hay dịch vụ cho doanh nghiệp, câu trả lời gần như luôn là có. Người mua thường tìm hiểu kỹ, so sánh nhiều nơi, và Google là điểm dừng đầu tiên. Đây là những ngành SEO phát huy hiệu quả rõ nhất.
Ngược lại, nếu sản phẩm của bạn hoàn toàn mới, chưa ai biết để mà tìm, thì SEO không phải kênh tạo nhu cầu tốt. Một loại đồ uống vừa ra mắt sẽ cần quảng cáo mạng xã hội, KOL hay điểm bán trước, rồi khi người ta bắt đầu tò mò và tìm tên thương hiệu, lúc đó SEO mới có đất dụng võ.
Một điều kiện nữa thường bị bỏ qua là sự kiên nhẫn. SEO cần thời gian, và doanh nghiệp nên sẵn sàng duy trì ít nhất sáu tháng trước khi đánh giá hiệu quả. Nếu dòng tiền đang cần khách ngay trong tuần tới, quảng cáo là lựa chọn đúng hơn ở thời điểm đó.
SEO mất bao lâu để có kết quả?
SEO cần thời gian vì Google phải thu thập lại dữ liệu, đánh giá nội dung mới và so sánh với đối thủ. Theo kinh nghiệm từ các dự án của chúng tôi, từ khóa cạnh tranh thấp có thể lên trang đầu sau 1 đến 3 tháng, còn từ khóa nhiều đối thủ mạnh thường cần 6 đến 12 tháng. Một đơn vị SEO đáng tin sẽ đưa ra ước tính thực tế sau khi kiểm tra website, thay vì hứa hẹn trước.
Có ba yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất tới tốc độ. Thứ nhất là nền tảng sẵn có: website đã hoạt động vài năm, có nội dung tốt và không mắc lỗi kỹ thuật sẽ lên nhanh hơn nhiều so với tên miền vừa mua. Thứ hai là mức độ cạnh tranh: từ khóa "dịch vụ kế toán" ở TP.HCM có hàng trăm công ty cùng nhắm tới, còn "dịch vụ kế toán cho hộ kinh doanh bán hàng online" thì ít đối thủ hơn hẳn. Thứ ba là tốc độ phối hợp từ phía doanh nghiệp, bởi nội dung có trải nghiệm thật cần thông tin từ chính người trong nghề.
Hãy cẩn trọng với các lời hứa "cam kết top 1 trong 7 ngày". Google khẳng định không ai có thể đảm bảo vị trí số 1 trên kết quả tìm kiếm. Những cách làm cho kết quả quá nhanh thường dựa vào thủ thuật, và cái giá phải trả về sau thường đắt hơn khoản tiết kiệm ban đầu. Đọc thêm cách chọn dịch vụ SEO uy tín.
Chi phí làm SEO gồm những gì?
Dù tự làm hay thuê đơn vị bên ngoài, chi phí SEO thường gồm bốn phần. Phần đầu tiên là chi phí kỹ thuật để sửa lỗi, tăng tốc website, đôi khi phải chỉnh sửa giao diện hoặc chuyển sang hosting tốt hơn. Phần thứ hai là nội dung, bao gồm thời gian nghiên cứu, viết, biên tập, chụp ảnh thực tế. Phần thứ ba là công cụ đo lường và theo dõi thứ hạng. Phần cuối cùng là thời gian của người có chuyên môn để lập kế hoạch và điều chỉnh khi thứ hạng thay đổi.
Với doanh nghiệp nhỏ, cách tiết kiệm nhất thường là kết hợp: chủ doanh nghiệp hoặc nhân viên am hiểu sản phẩm cung cấp kiến thức và hình ảnh thực tế, còn đơn vị SEO lo phần kỹ thuật, cấu trúc và biên tập. Bạn có thể tham khảo bảng giá công khai của chúng tôi để hình dung mức đầu tư theo số lượng từ khóa.
Những hiểu lầm phổ biến về SEO
"Làm SEO một lần là xong." Đối thủ vẫn tiếp tục tối ưu, Google vẫn cập nhật thuật toán nhiều lần mỗi năm, và nội dung cũ dần lỗi thời. SEO giống chăm một khu vườn hơn là xây một bức tường. Mức chăm sóc sau giai đoạn đầu có thể nhẹ hơn, nhưng không thể bỏ hẳn.
"Càng nhiều bài viết càng tốt." Hai mươi bài viết hời hợt thường thua một bài viết thật sự đầy đủ. Nhiều website còn bị kéo tụt vì có quá nhiều trang mỏng, trùng ý nhau. Việc cập nhật, gộp hoặc xóa bớt bài cũ đôi khi mang lại hiệu quả hơn viết bài mới.
"Chạy quảng cáo Google sẽ giúp SEO lên hạng." Google tách biệt hoàn toàn hai hệ thống này. Trả tiền quảng cáo không làm thứ hạng tự nhiên tăng lên, và ngừng quảng cáo cũng không làm nó giảm đi.
"Chỉ cần nhồi từ khóa thật nhiều." Đây là kỹ thuật của mười lăm năm trước. Ngày nay việc lặp từ khóa một cách gượng ép không giúp ích gì mà còn có thể bị xem là spam. Google hiểu từ đồng nghĩa và ngữ cảnh rất tốt, nên điều quan trọng là viết tự nhiên và trả lời đúng câu hỏi.
Bắt đầu làm SEO từ đâu?
Nếu website của bạn chưa từng được làm SEO, có năm việc nên làm ngay trong tuần đầu tiên, và hầu hết đều miễn phí.
Việc đầu tiên là đăng ký Google Search Console cho website. Đây là công cụ miễn phí của Google, cho biết website đang xuất hiện với những từ khóa nào, có bao nhiêu lượt nhấp và trang nào gặp lỗi. Việc thứ hai là gửi sitemap trong Search Console để Google biết danh sách trang cần thu thập. Việc thứ ba là kiểm tra website trên điện thoại của chính mình, đọc thử vài trang và xem có chỗ nào khó dùng, chữ quá nhỏ hay nút bấm quá sát nhau không.
Việc thứ tư là viết lại tiêu đề và mô tả cho những trang quan trọng nhất, như trang chủ và các trang dịch vụ chính, sao cho người đọc nhìn vào là hiểu ngay bạn làm gì và ở đâu. Việc cuối cùng là tạo hoặc cập nhật hồ sơ Google Business Profile nếu bạn có địa điểm kinh doanh, với tên, địa chỉ, số điện thoại giống hệt trên website.
Sau tuần đầu, bạn sẽ có dữ liệu thật trong Search Console để quyết định bước tiếp theo: nên ưu tiên sửa lỗi kỹ thuật, viết thêm nội dung cho nhóm từ khóa nào, hay đầu tư vào trang dịch vụ đang có lượt hiển thị cao mà ít người nhấp. Nếu bạn muốn có người xem giúp, hãy gửi website cho chúng tôi để nhận đánh giá sơ bộ miễn phí.
Nguồn tham khảo
- Google Search Central: Hướng dẫn khởi đầu về SEO
- Google Search Central: Cách Google Tìm kiếm hoạt động
- Google Search Central: Bạn có cần chuyên viên SEO không?
- Google Search Central: Chính sách về spam cho Google Tìm kiếm
Về đội ngũ biên soạn
Bài viết do đội ngũ chuyên môn của SEOWEBSITE.VN (Công ty TNHH Dịch vụ AlphaIQ) biên soạn từ kinh nghiệm triển khai SEO cho khách hàng từ năm 2016, đối chiếu với tài liệu chính thức của Google Search Central.